قرآن و اهل بیت: پرچمدار نیکی

الَّذینَ ینْفِقونَ أموالَهُم بِاَّلیلِ وَالنَّهارِ سِرّاً وَعلاَنیةً فَلَهُم أجْرُهُم عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلاَخوف عَلَیهِم وَلاهُمْ یحْزَنونَ

مقدمه

آیات فراوانی در قرآن شریف، درباره ی فضایل و مناقب امامان معصوم (ع) به ویژه امام علی (ع) نازل شده است که اکنون در صدد بیان گوشه ای از این فضایل و مناقب هستیم.

گفتنی است در شماره های پیشین، مطالبی درباره ی تعدادی از این گونه آیات شریف مطرح کرده ایم.

انفاق2یکی از امور بسیار مهم در دین مقدس اسلام است که در دو رکن «حق اللّه»3 و «حق الناس»،4 کاربُرد دارد. دین اسلام به شیوه های گوناگون، مردم را ترغیب کرده و به آنان دستور داده است تا در این امر مهم مشارکت داشته باشند.

اکنون ببینیم مقصود خدای تعالی و پیامبر اسلام(ص) از تشویق مردم به انفاق کردن چیست؟ بی تردید، مقصود از انفاق آن بوده تا از طبقات پایین جامعه و مردم فقیر که نمی توانند بدون کمک مالی دیگران، مشکلات زندگی خود را رفع کنند، حمایت شود تا سطح زندگی آنان نیز تغییر کند. در این صورت، افق زندگی طبقات جامعه ی انسانی به هم نزدیک می شود و فاصله و اختلاف طبقاتی که از ثروت اندوزی و گرایش به مسایل مادی به وجود می آید، کاهش می یابد.

جالب است بدانید که انفاق کردن پنهانی برای حفظ آبروی فقیر، ثواب افزون تری دارد. در این باره امام محمد باقر(ع) به نقل از جدّ شریفش، رسول خدا(ص) می فرماید:

صَدَقَةُ السّرّ ِتُطْفِیءُ غَضَبَ الرَّبّ تَبارک و تَعالی.5

چیزی را در راه خدا به طور پنهانی به فقیر دادن، آتش غضب پروردگار را فرو می نشاند.

شاید در ذهن بعضی از جوانان عزیز، این پرسش پیش آید که آیه ی آغازین که درباره ی انفاق کردن است، چگونه به بیان فضایل اهل بیت(ع) ارتباط دارد؟

در پاسخ باید گفت: امامان معصوم(ع) که پیشوایان برگزیده ی الهی برای هدایت زمینیان هستند، در هر کار خیری که خداوند متعال به انجام آن دستور داده است، پیش گام عمل به آن بوده اند تا مردم برای انجام آن کارهای خیر، از آنان پیروی کنند. افزون بر آن ،باید دانست این آیه پس از آن نازل شد که روزی امام علی(ع) در مسجد، به فقیری انفاق کرد.

 

شأن نزول

کتاب های تفسیر ی و روایات، بر این حقیقت دلالت دارند که این آیه ی شریفه، در شأن امیرالمؤمنین علی(ع) نازل گردیده است.

امام رضا(ع) از اجداد طاهرینش(ع) روایت می کند که پیامبر (ص) فرمود: «آیه ی شریفه ی (اَلَّذینَ ینْفِقُونَ أمْوالَهُمْ…) درباره ی علی بن ابی طالب (ع) نازل شده است».6

«زمخشری» (از علمای سنی مذهب) در کتاب تفسیر خود، از ابن عباس نقل می کند: «آیه ی شریفه، درباره ی امام علی(ع) نازل گردیده است. امام جز چهار درهم چیز دیگری نداشت؛ یک درهم آن را در شب و درهم دیگری را در روز و درهم سوم را به صورت مخفی و درهم چهارم را به صورت علنی در راه خدا صدقه داد».7

«فرات کوفی» در کتاب تفسیرش، پس از نقل مطلب یاد شده، دنباله ی حدیث را چنین آورده است: «هنگامی که این آیه نازل شد، رسول خدا (ص) فرمود: چه فردی این کار را انجام داده است؟ کسی پاسخ او را نداد. رسول خدا(ص) دیگر بار پرسش خود را تکرار کرد. این بار، امیرالمؤمنین علی(ع) ایستاد و عرض کرد: یا رسول اللّه! من انجام دادم. در این هنگام، پیامبر خدا (ص) آیه ی شریفه را تلاوت کرد».8

 

نتیجه

معمولاً هر انسان برای آتیه ی خود، یک زندگی بدون دردسر و مرفّه می خواهد و اگر مالی را از دست بدهد، اندوهناک می شود. این آیه، پیام بسیار زیبایی دارد و آن، نترسیدن از فقر و تنگ دستی است.

پیام آیه چنین است: تو ای مسلمان! به فقیر کمک کن و از آینده، هراسی به خود راه مده؛ خوشا به حال آن کس که پاداشش نزد خدا باشد.

بیان نکته ای در مورد این آیه ضروری به نظر می رسد و آن، فراگیر بودن مفهوم حکم انفاق برای همه است. اگر این آیه درباره ی امام علی(ع) نازل شده است، مفهوم آن را محدود نمی کند، بلکه انفاق کردن امری بسیاری پسندیده است و هرکس که اهل انفاق باشد، ثواب مهم آن ـ که نترسیدن از فقر در دنیا و محزون نشدن در روز قیامت است ـ شامل حال او نیزخواهد شد.

آری، همه دیدیم که امام علی(ع)، کار خود را خالصانه برای خدا انجام داد تا این که آیه ای در شأن و فضیلت ایشان نازل گردید. پس بیاییم در امور خیر و کمک به تنگ دستان، به امام معصوم خود اقتدا کنیم.

سلام خدا بر امیرالمؤمنین علی(ع)، پرچم دار نیکی و انفاق باد.

 

پی نوشت:

1.بقره،274.

2.انفاق: هزینه و مصرف کردن مال. نک: لغت نامه ی دهخدا.

3.انفاق کردن در مورد «حق اللّه واجب»، مثل: خمس، زکات، کفاره های مالی و «حق اللّه مستحب»، مثل: وقف، بخشش به فقیران.

4.انفاق در مورد «حق الناس»، مثل: هزینه کردن سرمایه برای زن، فرزند و پدر و مادر.

5.تفسیر نورالثقلین، ج1،ص290.

6. تفسیر برهان، ج1، ص551.

7.تفسیر کشّاف، ج1، ص319.

8.تفسیر فرات کوفی، ج1، ص70.

منابع: 

مجله بشارت، خرداد و تیر 1382، شماره 35 ، صفحه 47